เศรษฐกิจของประเทศไม่ได้เติบโตจากเครื่องจักรธุรกิจเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับ “โครงสร้างประชากร” ซึ่งสำคัญมากเพราะเป็นแรงขับเคลื่อนทั้งการผลิต การบริโภค และรายได้ของรัฐ หากโครงสร้างประชากรเปลี่ยน เช่น คนวัยแรงงานลดลง ขณะที่คนสูงอายุเพิ่มขึ้น ย่อมกระทบโดยตรงต่อขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ด้วยเพราะโลกในยุคปัจจุบัน เกิดการเปลี่ยนแปลงในทุกด้านอย่างรวดเร็ว ทั้งทางด้านสังคมการเมือง ความก้าวหน้าของเทคโนโลยี การสื่อสาร และระบบเศรษฐกิจที่มาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงของภาคอุตสาหกรรมและวิชาชีพส่งผลให้สถาบันอุดมศึกษาต้องมีการพัฒนาอย่างก้าวกระโดดเพื่อเป็นแหล่งความรู้ที่ตอบสนองการแก้ไขปัญหาวิกฤติและชี้นำการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยการยกระดับคุณภาพการศึกษาและการเรียนรู้ให้มีคุณภาพเท่าเทียมและทั่วถึง ทั้งนี้ เพื่อผลิตและพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพซึ่งสามารถปรับตัวสำหรับงานที่เกิดขึ้นตลอดชีวิตและมีสมรรถนะสากล เรียนรู้การใช้ชีวิตในสังคม มุ่งพัฒนาศักยภาพอุดมศึกษาไทยในการสร้างความรู้และนวัตกรรมเพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศบนพื้นฐานปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการแข่งขันในระดับสากล ตลอดจนมุ่งแก้ปัญหาวิกฤติเศรษฐกิจของประเทศ 

       

      ภายใต้วิกฤตของสถาบันอุดมศึกษาในประเทศและต่างประเทศที่จำนวนนักศึกษาลดน้อยลงจนทำให้ส่งผล กระทบต่อการบริหารงานของแต่ละสถาบัน โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยในกำกับรัฐที่บริหารจัดการอยู่ได้ด้วยงบประมาณจากค่าธรรมเนียมการศึกษา ดังนั้น หากเกิดเหตุการณ์ที่จำนวนนักศึกษาลดลง การเกิดวิกฤตของการบริหารจัดการย่อมต้องเกิดมีขึ้นตามมาไม่ช้าก็เร็ว ดังนั้นมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ซึ่งเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่ออกนอกระบบหรือเรียกว่า มหาวิทยาลัยในกำกับรัฐตั้งแต่เริ่มก่อตั้ง จำต้องเตรียมการรองรับเพื่อหาแนวทางแก้ไข นั่นเพราะ มหาวิทยาลัยมีรายจ่ายประจำ เช่น งบประมาณค่าตอบแทนบุคลากรที่เพิ่มขึ้นทุกปี รวมถึงด้านการบำรุงรักษาที่มีความเสื่อมลงทุกปี เช่นนี้ เทคนิคการบริหาร การเปลี่ยนมุมมองในการบริหารจัดการ การกำหนดกลยุทธ์ และติดตามการทำงานโดยให้มีตัวชี้วัดเชิงผลสัมฤทธิ์ในมิติต่าง ๆ การสร้างแรงจูงใจ ในการทำงานที่ต้องสร้างการแข่งขันและมีมุมมองใหม่ที่ใช้วัดประเมินความสำเร็จของมหาวิทยาลัยเพื่อความอยู่รอดจึงเป็นสิ่งท้าทาย ดังกรณีจากวิกฤตเศรษฐกิจในปี พ.ศ. 2540 ภายใต้นโยบายการแก้ไขปัญหาของรัฐได้เกิดข้อตกลงการกู้เงินจากธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชีย (ADB : Asian Development Bank) ที่ได้กำหนดเงื่อนไขการกู้เงินไว้โดยให้สถาบันอุดมศึกษาของรัฐที่เป็นส่วนราชการกลายเป็นสถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐ โดยให้เหตุผลและหลักการว่า เพื่อเป็นการลดงบประมาณในส่วนราชการที่สามารถหารายได้เลี้ยงตนเองและบริหารงบประมาณของตนเองได้ (สุนิดา เกียรติวัฒนวิศาล, 2565 : 39) ประกอบกับทิศทางของรัฐบาลรัฐบาลที่มีนโยบายการควบรวมโรงเรียนขนาดเล็กที่มีจำนวนนักเรียนน้อย และกำหนดการจัดสรรงบประมาณด้านบุคลากร ทางการศึกษาของรัฐบาลที่มีต่อโรงเรียนขนาดเล็ก โดยรัฐบาลให้เหตุผลในเรื่องของประสิทธิภาพการจัดการเรียนการสอนและลดภาระค่าใช้จ่ายงบประมาณด้านบุคลากรและการบริหารจัดการ ดังนั้นเมื่อในระดับโรงเรียนซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาขั้นพื้นฐานมีการควบรวมหรือยุบไป ในการจัดการศึกษาระดับที่สูงขึ้น ย่อมมีแนวโน้มเป็นลูกคลื่นที่อาจตามกันมาก็เป็นได้ หากในอนาคตมหาวิทยาลัยได้รับงบประมาณที่น้อยลงตามจำนวนนักศึกษา ดังนั้น มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์จึงควรมีแนวทางการบริหาร เพื่อจะแสดงให้รัฐเห็นว่า มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ยังคงเป็นมหาวิทยาลัยที่ยังคงเลี้ยงตัวเองต่อไปได้ กับทั้งมีศักยภาพและความพร้อมในการบริหารจัดการการศึกษาที่มีคุณภาพต่อไปได้โดยไม่เป็นภาระกับรัฐบาล 

 

       ระบบอุดมศึกษาเป็นระบบที่มีความซับซ้อน อยู่ภายใต้ระบบอุดมศึกษาใหญ่ของประเทศ มีพระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ.2562 เป็นกฎหมายแม่บทที่มีผลบังคับใช้กับสถาบันอุดมศึกษาทุกประเภท ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวง การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในการกำกับดูแล กำหนด นโยบาย มาตรฐาน การจัดสรรทรัพยากร การติดตาม ตรวจสอบ ประเมินผลอุดมศึกษา มีแผนยุทธศาสตร์อุดมศึกษาระยะยาว 20 ปี (2561-2580) เป็นแผนนำทางในการดำเนินงาน นอกจากนั้นยังมีพระราชบัญญัติสถาบันอุดมศึกษาของแต่ละสถาบันอุดมศึกษา ที่เป็นองค์กรนิติบุคคลเป็นกรอบดำเนินงานของสถาบัน เมื่อนโยบายระดับชาติและแนวคิดต่อบทบาทอุดมศึกษาในการพัฒนาประเทศเปลี่ยน ระบบอุดมศึกษาก็ต้องปรับเปลี่ยนให้ทันโดยคำนึงถึงข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2562 มาตรา 16 กำหนดให้ส่วนราชการจัดทำแผนปฏิบัติราชการเป็นแผนห้าปี ซึ่งต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ แผนแม่บท แผนการปฏิรูปประเทศ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นโยบายของคณะรัฐมนตรีที่แถลงต่อรัฐสภา และแผนอื่นที่เกี่ยวข้อง ซึ่งแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ.2566-2570) ได้กำหนดวัตถุประสงค์เพื่อพลิกโฉมประเทศไทยสู่สังคมก้าวหน้า เศรษฐกิจสร้างคุณค่าอย่างยั่งยืน และนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม พ.ศ.2566-2570 ได้กำหนดวิสัยทัศน์ “สานพลังการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมไทย พลิกโฉมให้ประเทศมีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว และยั่งยืน ยกระดับความสามารถในการแข่งขันด้วยเศรษฐกิจสร้างคุณค่า และพร้อมก้าวสู่อนาคต” ประกอบกับพระราชบัญญติการอุดมศึกษา พ.ศ.2562 หมวด 3 มาตรา 24 ให้มีการจัดสถาบันอุดมศึกษาเป็นกลุ่มโดยกำหนดมาตรการส่งเสริม สนับสนุน ประเมินคุณภาพ กำกับดูแล และจัดสรรงบประมาณ ให้สอดคล้องกับการจัดกลุ่มดังกล่าวรวมทั้งกฎกระทรวงการจัดกลุ่มสถาบันอุดมศึกษา พ.ศ.2564 หมวด 1 ข้อ 13 กำหนดให้ การเลือกสังกัดกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาจะต้องประเมินตนเองตามตัวชี้วัดศักยภาพองค์กรและตัวชี้วัดผลการดำเนินงานของแต่ละกลุ่มตามที่คณะกรรมการการอุดมศึกษากำหนด ซึ่งมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ได้เลือกจัดกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาอยู่ในกลุ่มที่ 1 คือ กลุ่มพัฒนาการวิจัยระดับแนวหน้าของโลก (Global and Frontier Research) ด้วยเหตุผลดังกล่าวข้างต้นมหาวิทยาลัยจึงมีนโยบายให้มีการทบทวนแผนยุทธศาสตร์เพื่อให้สอดรับกับแผน ระดับชาติและการจัดกลุ่มสถาบันอุดมศึกษา ตลอดจนนโยบายและแนวคิดต่อบทบาทอุดมศึกษาในการพัฒนาประเทศที่เปลี่ยนไป โดยมีการประมวลข้อมูลผลการดำเนินงานและศักยภาพของมหาวิทยาลัยที่ผ่านมา ผนวกเข้ากับความต้องการ/ ความคาดหวังและข้อเสนอแนะของผู้บริหารและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เกี่ยวข้อง มาประกอบการวิเคราะห์ทบทวนและจัดทำเป็นแผน 5 ปีเพื่อใช้เป็นกรอบทิศทางการดำเนินงานของทุกหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัยให้มุ่งสู่เป้าหมายเดียวกัน 

 

        ความเสี่ยง (Risk) คำนี้ ดูเหมือนจะเป็นคำใกล้ตัวที่ได้ยินมากขึ้นในปัจจุบัน และเป็นคำที่คนส่วนใหญ่ที่ได้ฟังแม้ไม่ทราบความหมายที่ชัดเจนก็ไม่ต้องการเผชิญ หรือพบเจอ นั้นเพราะ คำว่า ความเสี่ยง ทำให้รู้สึกถึงความกังวล ความไม่มั่นคง ความไม่ปลอดภัย ความเสี่ยงหมายถึงอะไร ความเสี่ยงเกิดขึ้นได้อย่างไรและมีความสำคัญมากมายแค่ไหนเพียงไร เราสามารถที่จะรับประโยชน์อะไรจากความเสี่ยงได้บ้าง จึงเป็นประเด็นสำคัญที่องค์กรระดับอุดมศึกษา ควรทำความเข้าใจและเข้าถึงได้อย่างถ่องแท้ เพื่อให้สามารถรับมือ บริหารจัดการ และใช้ประโยชน์จากความเสี่ยงนี้ได้อย่างเหมาะสม และคุ้มค่าที่สุด เพื่อนำไปสู่การบรรลุตามเป้าหมายปลายทางที่ต้องการ (Ultimate Goal) ทั้งเป้าหมายในการบริหารจัดการหน่วยงานหรือองค์กร เป้าหมายในการดำเนินงาน รวมไปจนถึงเป้าหมายในการดำเนินชีวิตได้อย่างปลอดภัย และมีประสิทธิภาพเกิดประสิทธิผลที่ดีอีกด้วย

มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์  มีภารกิจ วัตถุประสงค์ และเป้าหมายที่สำคัญขององค์กรที่ต้องการบรรลุ Achieve, Mission, Objective and Target กล่าวคือ ทั้งด้านการผลิตบัณฑิต การสร้างองค์ความรู้ ผลงานวิชาการ ผลงานวิจัย และนวัตกรรม การบริการสังคม รวมถึงการบริหารจัดการอย่างมีธรรมาภิบาล ทั้งในปัจจุบัน และในอนาคต 

มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ไม่ต้องการให้เกิดความสูญเสีย (Loss) ความเสียหาย (Damage) ที่อาจเกิดขึ้นต่อองค์กรในอนาคตเกินกว่าระดับที่องค์กรยอมรับได้ในมิติต่างๆ ที่สำคัญ อาทิ ด้านชื่อเสียง ด้านการดำเนินงาน ด้าน ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ด้านการเงิน เหล่านี้เป็นต้น 

มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์จึงต้องการดำเนินงานตามภารกิจให้มีความราบรื่น ไม่เกิดการติดขัด หยุดชะงักงัน ผิดพลาด ล่าช้า ไร้ประสิทธิภาพ จนเกิดความเสียหายที่รุนแรงต่อองค์กร 

         มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ต้องการสร้างให้องค์กรมีภูมิคุ้มกันที่ดี (Immunity) สามารถรับมือและตอบสนองได้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง (Change) และความไม่แน่นอน (Uncertainty) ในอนาคต นั่นเพราะเราเชื่อมั่นว่าการจัดการความเสี่ยงที่ดีจะช่วยสร้างคุณค่า (Value) คุณประโยชน์ (Benefits) ให้กับองค์กร โดยสามารถเปลี่ยนปัญหา ความสูญเสีย วิกฤติที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต เปลี่ยนไปเป็นความได้เปรียบและโอกาสที่สำคัญในเชิงกลยุทธ์ขององค์กรได้ หากเรารู้เร็ว รู้ทัน และเตรียมรับมือไว้ได้ทันเวลา