เขียนและเรียบเรียงโดย : รศ.ดร.วรางคณา จุ้งลก สำนักวิชาสหเวชศาสตร์
โรคหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Artery Disease; CAD) หรือโรคหัวใจขาดเลือด เป็นภาวะที่หลอดเลือดแดงโคโรนารีซึ่งนำเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจเกิดการตีบหรืออุดตัน สาเหตุสำคัญคือภาวะหลอดเลือดแดงแข็งจากคราบไขมัน (atherosclerosis) ซึ่งสัมพันธ์กับการสะสมของ LDL และกระบวนการอักเสบภายในผนังหลอดเลือด ทำให้เกิดคราบไขมันในผนังหลอดเลือด เมื่อคราบไขมันมีขนาดใหญ่ขึ้น การไหลเวียนเลือดไปยังกล้ามเนื้อหัวใจจะลดลงและอาจทำให้เกิดอาการเจ็บหน้าอก หากคราบไขมันแตกหรือมีการกัดกร่อนของผิว จะกระตุ้นการทำงานของเกล็ดเลือดและการเกิดลิ่มเลือด ส่งผลให้หลอดเลือดหัวใจอุดตันอย่างเฉียบพลันและอาจนำไปสู่กลุ่มอาการหลอดเลือดหัวใจเฉียบพลัน (acute coronary syndrome; ACS) หรือภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน
โรคหัวใจและหลอดเลือดยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญทั่วโลก ในปี ค.ศ. 2022 มีผู้เสียชีวิตจากโรคหัวใจและหลอดเลือดประมาณ 19.8 ล้านคน คิดเป็นประมาณร้อยละ 32 ของการเสียชีวิตทั้งหมดทั่วโลก และประมาณร้อยละ 85 ของการเสียชีวิตดังกล่าวเกิดจากภาวะหัวใจขาดเลือดเฉียบพลันและโรคหลอดเลือดสมอง (World Health Organization [WHO], 2025) ปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดหัวใจมีทั้งปัจจัยที่ไม่สามารถปรับเปลี่ยนได้ เช่น อายุและประวัติครอบครัว และปัจจัยที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ เช่น การสูบบุหรี่ ความดันโลหิตสูง LDL-C สูง เบาหวาน โรคอ้วน การขาดการออกกำลังกาย และการรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม การควบคุมปัจจัยเหล่านี้จึงเป็นพื้นฐานสำคัญของการป้องกันโรค
การป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจแบ่งเป็นการป้องกันระดับปฐมภูมิ (primary prevention) เพื่อป้องกันการเกิดโรคในผู้ที่ยังไม่มีโรคหัวใจและหลอดเลือด และการป้องกันระดับทุติยภูมิ (secondary prevention) เพื่อลดการเกิดเหตุการณ์ซ้ำในผู้ที่มีโรคแล้ว แนวทางสำคัญประกอบด้วยการหยุดสูบบุหรี่ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ การควบคุมน้ำหนัก ความดันโลหิต ระดับไขมัน และระดับน้ำตาลในเลือด รวมถึงการใช้ยาตามข้อบ่งชี้ ด้านโภชนาการ ควรเน้นผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว ปลา และไขมันไม่อิ่มตัว โดยเฉพาะไขมันจากน้ำมันมะกอก พร้อมทั้งจำกัดเนื้อแดง เนื้อแปรรูป อาหารทอด อาหารที่มีไขมันอิ่มตัวหรือไขมันทรานส์สูง อาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง รวมถึงโซเดียม ซึ่งรูปแบบการรับประทานอาหารดังกล่าวมีหลักฐานสนับสนุนว่าสามารถลดความเสี่ยงต่อการเกิดเหตุการณ์สำคัญทางหัวใจและหลอดเลือดในผู้ที่มีความเสี่ยงสูงได้
นอกจากนี้ การควบคุม LDL-C เป็นส่วนสำคัญของการป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจ โดยควรปรับพฤติกรรมร่วมกับการใช้ยาลดไขมันตามระดับความเสี่ยงของผู้ป่วย statin เป็นยาหลักในการลด LDL-C และหากยังไม่สามารถควบคุมได้ตามเป้าหมาย อาจพิจารณาเพิ่ม ezetimibe หรือ PCSK9 inhibitor ตามข้อบ่งชี้ สำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ควรควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดควบคู่กับน้ำหนัก ความดันโลหิต และระดับไขมัน รวมทั้งใช้ยารักษาเบาหวานตามข้อบ่งชี้ ในผู้ป่วยที่มีโรคหัวใจและหลอดเลือดหรือมีความเสี่ยงสูง อาจพิจารณายาบางกลุ่มที่มีประโยชน์ต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด เช่น SGLT2 inhibitor ตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย โดยสรุป การป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจควรดำเนินการอย่างครอบคลุมทั้งก่อนและหลังเกิดโรค โดยควบคุมปัจจัยเสี่ยงที่สามารถปรับเปลี่ยนได้และใช้ยาตามข้อบ่งชี้ เพื่อช่วยลดโอกาสเกิดโรคและการเกิดเหตุการณ์ทางหัวใจและหลอดเลือดซ้ำ
ที่มา: เรียบเรียงจากเอกสารอ้างอิงทางวิชาการ และภาพประกอบสร้างด้วย ChatGPT (OpenAI, 2026)
1. Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., Covas, M.-I., Corella, D., Arós, F., Gómez-Gracia, E., Ruiz-Gutiérrez, V., Fiol, M., Lapetra, J., Lamuela-Raventos, R. M., Serra-Majem, L., Pintó, X., Basora, J., Muñoz, M. A., Sorlí, J. V., Martínez, J. A., Fitó, M., Gea, A., Hernán, M. A., . . . Martínez-González, M. A. (2018). Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet supplemented with extra-virgin olive oil or nuts. The New England Journal of Medicine, 378(25), e34. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1800389
2. Virani, S. S., Newby, L. K., Arnold, S. V., Bittner, V., Brewer, L. C., Demeter, S. H., Dixon, D. L., Fearon, W. F., Hess, B., Johnson, H. M., Kazi, D. S., Kolte, D., Kumbhani, D. J., LoFaso, J., Mahtta, D., Mark, D. B., Minissian, M., Navar, A. M., Patel, A. R., . . . Williams, M. S. (2023). 2023 AHA/ACC/ACCP/ASPC/NLA/PCNA guideline for the management of patients with chronic coronary disease. Journal of the American College of Cardiology, 82(9), 833–955. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2023.04.003
3. World Health Organization. (2025, July 31). Cardiovascular diseases (CVDs). World Health Organization
4. Zinman, B., Wanner, C., Lachin, J. M., Fitchett, D., Bluhmki, E., Hantel, S., Mattheus, M., Devins, T., Johansen, O. E., Woerle, H. J., Broedl, U. C., & Inzucchi, S. E. (2015). Empagliflozin, cardiovascular outcomes, and mortality in type 2 diabetes. The New England Journal of Medicine, 373(22), 2117–2128. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1504720
