โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วชิราภรณ์ พวงจินดา
เมื่อรัฐใช้อำนาจ…ประชาชนมีสิทธิอะไรบ้าง? กฎหมายมหาชนที่ทุกคนควรรู้
หลายคนอาจคิดว่า “กฎหมายมหาชน” เป็นเรื่องไกลตัวและเกี่ยวข้องเฉพาะนักกฎหมายหรือหน่วยงานของรัฐเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง เราทุกคนต่างเกี่ยวข้องกับกฎหมายมหาชนแทบทุกวัน ไม่ว่าจะเป็นการทำบัตรประชาชน ขอหนังสือเดินทาง เสียภาษี ขอใบอนุญาตก่อสร้าง หรือแม้แต่การใช้บริการของโรงพยาบาลของรัฐ
กฎหมายมหาชนเป็นกฎหมายที่กำหนดความสัมพันธ์ระหว่าง “รัฐ” กับ “ประชาชน” โดยมีเป้าหมายสำคัญคือการใช้อำนาจของรัฐต้องเป็นไปตามหลักนิติธรรม (Rule of Law) ไม่ใช้อำนาจตามอำเภอใจ และต้องเคารพสิทธิและเสรีภาพของประชาชน
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ หากหน่วยงานของรัฐมีคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น ปฏิเสธการออกใบอนุญาตโดยไม่มีเหตุผล หรือออกคำสั่งที่สร้างความเสียหายแก่ประชาชน ผู้ได้รับผลกระทบสามารถใช้สิทธิตามกฎหมายเพื่ออุทธรณ์หรือฟ้องคดีต่อศาลปกครองได้ เพื่อให้ศาลตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการใช้อำนาจรัฐ
ในโลกยุคดิจิทัล กฎหมายมหาชนยังมีบทบาทสำคัญในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การให้บริการภาครัฐผ่านระบบออนไลน์ (Digital Government) และการสร้างความโปร่งใสในการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งล้วนส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนโดยตรง
ดังนั้น กฎหมายมหาชนจึงไม่ใช่เพียงวิชาที่เรียนในห้องเรียน แต่เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยสร้างสมดุลระหว่างอำนาจของรัฐกับสิทธิของประชาชน หากทุกคนเข้าใจหลักการพื้นฐานของกฎหมายมหาชน ก็จะสามารถใช้สิทธิของตนได้อย่างถูกต้อง และมีส่วนร่วมในการพัฒนาสังคมที่ยึดมั่นในความยุติธรรมและหลักนิติธรรมได้อย่างยั่งยืน
ที่มา : มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
