จากวรรณคดีสู่เวทีการเมือง: ถอดรหัสการแปลงทุนทางวัฒนธรรมเพื่อการสื่อสาร

เขียนและเรียบเรียงโดย :
อาจารย์ธีรวัฒน์ กล่าวเกลี้ยง
สาขาวิชาภาษาไทย สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์

การนำภาพลักษณ์นางผีเสื้อสมุทรจากวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณีมาใช้ในการหาเสียงเลือกตั้ง ถือเป็นกรณีศึกษาของการนำทุนทางวัฒนธรรมมาสร้างมูลค่าใหม่ทางการเมือง ผู้สมัครเลือกใช้ตัวละครที่คนไทยทุกระดับชั้นคุ้นเคยเป็นอย่างดีมาเป็นทางลัดในการสื่อสาร ทำให้สามารถเชื่อมโยงกับประชาชนได้ทันทีโดยไม่ต้องอธิบายความซับซ้อน

ความน่าสนใจอยู่ที่การตีความบทบาทของตัวละครใหม่ จากเดิมที่นางผีเสื้อสมุทรคือภาพแทนของความดุร้ายและน่ากลัวในวรรณคดี ถูกพลิกบริบทให้กลายเป็นพลังอำนาจในการตรวจสอบและปราบปรามความอยุติธรรม การเลือกใช้บุคลิกเกรี้ยวกราดและชี้หน้าด่าทอ แทนที่จะยิ้มแย้มตามขนบการหาเสียงทั่วไป เป็นการสื่อความหมายว่าปัญหาสังคมในปัจจุบัน รุนแรงเกินกว่าจะแก้ไขด้วยวิธีประนีประนอม แต่จำเป็นต้องใช้ยักษ์ที่มีความเด็ดขาดและน่าเกรงขามเข้ามาจัดการ

ท้ายที่สุด ในแง่การตลาด การใช้ทุนทางวัฒนธรรมในลักษณะนี้ช่วยสร้างจุดเด่นที่แตกต่างท่ามกลางกระแสข่าวสารที่ท่วมท้น ภาพลักษณ์ที่แปลกตาช่วยดึงดูดความสนใจได้ดีกว่าป้ายหาเสียงแบบเดิม ๆ กรณีนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ชี้ให้เห็นว่า ทุนทางวัฒนธรรมไทยไม่ใช่เพียงของเก่าที่แช่แข็งอยู่ในตู้ แต่เป็นทรัพยากรที่มีชีวิต ซึ่งสามารถหยิบมาปรับใช้เพื่อขับเคลื่อนประเด็นทางสังคมและการเมืองร่วมสมัยได้อย่างทรงพลัง

อนึ่ง บทวิเคราะห์นี้มีเจตนาเพียงเพื่อถอดรหัสการใช้ทุนทางวัฒนธรรมในฐานะเครื่องมือสื่อสารเท่านั้น มิใช่การชี้นำทางการเมืองหรือการันตีคุณภาพของผู้สมัคร ผมเองในฐานะผู้มีสิทธิต่างเขตขอย้ำเตือนว่า “ความคิดสร้างสรรค์บนป้าย” กับ “นโยบายที่เป็นรูปธรรม” อาจเป็นคนละเรื่องกัน สื่อที่โดนใจไม่ได้ยืนยันว่าสิ่งที่หาเสียงจะทำได้จริง การเลือกตั้งคือการลงทุนบนความเสี่ยง ผู้มีสิทธิจึงควรพิจารณาข้อมูลให้รอบด้านก่อนตัดสินใจกากบาทเสมอครับ