14 สิงหาคม 2568
บทความโดย รศ.ดร.เอื้อมพร หมวดเมือง
สาขาวิชาวิทยาศาสตร์การแพทย์
สำนักวิชาแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
ลองจินตนาการว่าลำไส้ของเราคือ “เมืองลับ” สุดคึกคัก ที่มีผู้อยู่อาศัยเป็นจุลชีพนับล้านล้านตัว ทั้งเพื่อนบ้านที่เป็นมิตรและแขกไม่พึงประสงค์ พวกมันไม่ได้อยู่แบบสุ่มๆ แต่มีระบบนิเวศซับซ้อน มีการสื่อสาร แลกเปลี่ยนทรัพยากร และช่วยดูแลสมดุลของร่างกาย จุลินทรีย์ในลำไส้มีบทบาทสำคัญต่อการย่อยอาหาร การสร้างสารอาหารบางชนิด การกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน ไปจนถึงการปกป้องร่างกายจากเชื้อก่อโรค งานวิจัยในช่วงไม่กี่ปีมานี้ยังชี้ว่า ความเปลี่ยนแปลงของชุมชนจุลินทรีย์ในลำไส้ (gut microbiota) อาจเกี่ยวข้องกับโรคหลายชนิด รวมถึงมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก (Colorectal cancer: CRC) หนึ่งในคุณสมบัติที่น่าทึ่งของจุลินทรีย์บางชนิดคือการสร้าง “ไบโอฟิล์ม” ซึ่งเป็นเหมือนคอนโดเกราะป้องกันตัวเองจากสภาพแวดล้อมภายนอกและยาปฏิชีวนะ ไบโอฟิล์มนี้ยังช่วยให้แบคทีเรียสามารถยึดเกาะเนื้อเยื่อ และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการอยู่รอดระยะยาว นักวิทยาศาสตร์จึงเริ่มให้ความสนใจมากขึ้นว่า ไบโอฟิล์มอาจมีบทบาทในกระบวนการก่อมะเร็งหรือทำให้โรคดำเนินไปอย่างรุนแรง
รูปที่ 1 Gut microbiome in Colon cancer
ล่าสุด ทีมนักวิจัยไทย นำโดย Pirada Yincharoen และคณะ (2025) ได้ลงลึกเพื่อไขความลับนี้ โดยเก็บชิ้นเนื้อจากส่วนปกติและเนื้องอกในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ชาวไทย 35 ราย วิเคราะห์ลำดับพันธุกรรมแบคทีเรียในตำแหน่ง V3–V4 ของยีน 16S rRNA เพื่อระบุชนิดและสัดส่วนของจุลินทรีย์ พร้อมใช้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน (SEM) และเทคนิค FISH เพื่อเห็นภาพไบโอฟิล์มในระดับจุลภาค ผลการวิจัยพบว่า Firmicutes ครองสัดส่วนสูงสุด ตามด้วย Bacteroidota, Proteobacteria, และ Fusobacteriota โดยเฉพาะ Fusobacteriota และ Bacteroidota ที่พบมากขึ้นในมะเร็งด้านซ้ายของลำไส้ใหญ่ ที่สำคัญคือ แบคทีเรียสร้างไบโอฟิล์มตัวป่วน เช่น Bacteroides fragilis, Fusobacterium nucleatum, และ Pasteurella stomatis มีการแสดงออกของยีนสูงกว่าอย่างชัดเจนในเนื้องอก ราวกับกำลังสร้าง “ฐานทัพ” เพื่อยึดพื้นที่ นอกจากนี้ยังพบไบโอฟิล์มหนาแน่นในเนื้อเยื่อมะเร็ง และ Fusobacterium แทรกตัวลึกใน crypts of Lieberkuhn เหมือนซ่อนอยู่ในตรอกซอยลับของเมือง
สิ่งที่ได้จากงานวิจัยนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการระบุว่า “ใครอยู่ตรงไหน” แต่ยังเผยให้เห็นความเชื่อมโยงเชิงพื้นที่ระหว่างตำแหน่งเนื้องอกกับการกระจายตัวของจุลินทรีย์ ข้อมูลนี้อาจถูกนำไปใช้พัฒนาแนวทางรักษาและป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่แบบแม่นยำ (precision medicine) ที่ปรับกลยุทธ์ตาม “ผังเมืองจุลชีพ” ของผู้ป่วยแต่ละคนในอนาคต
Yincharoen, P. (2025). Microbiome and biofilm insights from normal vs tumor tissues in Thai colorectal cancer patients. NPJ precision oncology, 9(1), 98. https://doi.org/10.1038/s41698-025-00873-1
Sawicki, T. et al. A review of colorectal cancer in terms of epidemiology, risk factors, development, symptoms and diagnosis. Cancers,13, 2025
