ไขข้อสงสัย: ทำไม “รัฐศาสตร์” จึงต้องเป็น “สิงห์”?

ไขข้อสงสัย: ทำไม “รัฐศาสตร์” จึงต้องเป็น “สิงห์”?

สัญลักษณ์ “สิงห์” หรือ “ราชสีห์” มีความผูกพันกับแวดวงรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ของไทยมาอย่างยาวนาน ด้วยความหมายสากลที่สิงห์คือ “ราชาแห่งสัตว์ป่า” ซึ่งสะท้อนถึงอำนาจ ความน่าเกรงขาม และความพละกำลัง จึงถูกนำมาเปรียบเปรยกับบทบาทของ “นักปกครอง” และ “นักบริหาร” ที่ต้องใช้ภาวะผู้นำในการดูแลและพัฒนาบ้านเมือง

จากตราแห่งอำนาจ สู่สัญลักษณ์กระทรวงมหาดไทย

จุดเริ่มต้นที่แท้จริงต้องย้อนกลับไปในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้ชำระสะสางระเบียบราชการที่กระจัดกระจายหลังเสียกรุง และให้ประทับตราสำคัญรวมเรียกว่า “กฎหมายตรา 3 ดวง” โดยหนึ่งในนั้นคือ ตราพระราชสีห์ ซึ่งเป็นตราประจำตำแหน่งสมุหนายก ผู้บังคับบัญชาหัวเมืองฝ่ายเหนือ

ต่อมาในยุคของการปฏิรูประบบราชการ ตราพระราชสีห์ได้พัฒนามาเป็นตราประจำตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย นับตั้งแต่สมัยที่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงดำรงตำแหน่ง และได้กลายมาเป็นสัญลักษณ์แห่งสายงานการปกครองของกระทรวงมหาดไทยตราบจนถึงปัจจุบัน

จากกระทรวง สู่รั้วมหาวิทยาลัย

เนื่องจากบัณฑิตผู้สำเร็จการศึกษาทางด้านรัฐศาสตร์ ส่วนใหญ่มุ่งหวังที่จะเข้ารับราชการในกระทรวงมหาดไทยเพื่อเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาประเทศ สถาบันการศึกษาต่างๆ จึงรับเอา “สิงห์” มาเป็นสัญลักษณ์ประจำคณะหรือสาขาวิชา เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจ สร้างความสามัคคี และแสดงถึงความเข้มแข็งของอุดมการณ์ร่วมกัน โดยแต่ละมหาวิทยาลัยได้กำหนด “สี” ของสิงห์ให้แตกต่างกันออกไปเพื่อเป็นเอกลักษณ์ประจำสถาบัน

ตำนาน “สิงห์” ประจำสถาบันต่างๆ ของไทย

การศึกษาวิชารัฐศาสตร์ในไทยเริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2442 จากโรงเรียนมหาดเล็กหลวง ก่อนจะพัฒนามาเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่ผลิต “สิงห์” สีต่างๆ เข้าสู่สังคม ดังนี้

• พ.ศ. 2491: คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (สิงห์ดำ)
• พ.ศ. 2492: คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (สิงห์แดง)
• พ.ศ. 2508: ภาควิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (สิงห์ขาว)
• พ.ศ. 2516: คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง (สิงห์ทอง)
• พ.ศ. 2518: ภาควิชารัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (สิงห์เขียว)
• พ.ศ. 2519: ภาควิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (สิงห์น้ำเงิน)
• พ.ศ. 2542: ภาควิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (สิงห์เงิน)
• พ.ศ. 2546: ภาควิชารัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร (สิงห์ม่วง)