อาบผืนป่า เยียวยาใจ ณ ป่าชุมชนอ่าวอ้ายยอ อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช

จากรายงานของมูลนิธิสืบ นาคะเสถียร (2567) พบว่าจากปี 2566 ถึงปี 2567 ผืนป่าของไทยลดลงมากที่สุดในรอบ 10 ปี มีการสูญเสียพื้นที่ป่าไม้ถึง 317,819.20 ไร่ จากปี 2565 ที่มีพื้นที่ป่าไม้เหลือ 102,135,974.96 ไร่ หรือ 31.57% ของพื้นที่ประเทศ ปัจจุบันประเทศไทยมีพื้นที่ป่าไม้ “101,818,155.76 ไร่ หรือคิดเป็น 31.47%” ของพื้นที่ประเทศ ซึ่งมีพื้นที่ป่าไม้ที่ยังคงสภาพไม่มีการเปลี่ยนแปลงทั้งหมด 101,627,819.86 ไร่ และพื้นที่อื่นๆ ที่เปลี่ยนสภาพเป็นพื้นที่ป่าไม้อีก 190,335.90 ไร่ แต่เป็นที่น่ายินดีและพอใจชื้นได้บ้างเมื่อมีข้อมูลว่า มีการเพิ่มขึ้นของป่าไม้ในพื้นที่ภาคใต้ ราว 8,395.32 ไร่ โดยหนึ่งในจำนวนพื้นที่ป่าที่เพิ่มขึ้นนี้นั้น มาจากการอนุรักษ์ของชาวบ้านและชุมชนหลายแห่งในจังหวัดนครศรีธรรมราช ตรัง พัทลุง สงขลา ยะลา ฯลฯ ซึ่งป่าชุมชนหลายแห่งยังไม่เป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยวและแม้แต่วงการศึกษาในระบบโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยเองก็ตาม ซึ่งบทความนี้จะพาทุกท่านไปทำความรู้จัก “ป่าชุมชน อ่าวอ้ายยอ” อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ป่ารอยต่อสามจังหวัดระหว่าง นครศรีธรรมราช ตรังและพัทลุง

“…หมู่บ้านของเรามีผืนป่าและเทือกเขาล้อมรอบ มีภูเขาลูกหนึ่งเป็นช่องเดินทะลุจากด้านหนึ่งไปอีกด้านหนึ่งได้ สมัยแรกๆที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานบ้านเรือน เมื่อประมาณ ปี 2503 ก็อาศัยเดินทางเข้าออกลอดทางช่องใต้ภูเขา เลยเรียกชื่อว่าภูเขาถ้ำตลอด แล้วก็ตั้งเป็นชื่อหมู่บ้าน…”

“…ส่วนชื่ออ่าวอ้ายยอ ก็มาจากลักษณะพื้นที่ป่าที่มีภูเขาล้อมรอบเหมือนอยู่ในอ่าว มีเรื่องเล่ากันว่าสมัยก่อนมีนายอ้าย ได้เข้าไปทำสวนทุเรียนและปลูกฝ้ายในป่า แต่ก็ต้องกลับออกมาเพราะว่ากันว่าในป่ามีอาถรรพ์ จึงไม่มีใครเข้าไปจับจองเป็นเจ้าของได้ และป่าผืนนี้มีทิวทัศน์ที่สวยงาม คนที่มาเห็นต่างก็เยินยอชาวบ้านจึงเรียกว่า อ่าวอ้ายยอ…” 

คำบอกเล่าของบุญเลิศ พันธ์สนิท ประธานคณะกรรมการป่าชุมชนบ้านถ้ำตลอด (ป่าอ่าวอ้ายยอ)

ป่าชุมชนอ่าวอ้ายยอ อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าควนออก บ้านน้ำตก จังหวัดนครศรีธรรมราช มีเนื้อที่ 608 ไร่ 2 งาน 84 ตารางวา มีลักษณะเป็นที่ราบแอ่งกระทะ ความสูงจากระดับน้ำทะเล 210 เมตร เป็นป่าดิบชื้นที่สมบูรณ์ มีพันธุ์ไม้ขนาดใหญ่และไม้พื้นล่างหนาแน่น เป็นแหล่งต้นน้ำของคลองอ่าวอ้ายยอ คลองถ้ำนอนและคลองไอไหร ที่ไหลไปรวมกับคลองนุ้ย ไหลผ่านบ้านถ้ำตลอด ตำบลน้ำตก บ้านคลองหอม บ้านกะโสมตำบลกะปาง อำเภอทุ่งสง เข้าสู่จังหวัดตรัง ไหลผ่านบ้านควนเมา ตำบลควนเมา อำเภอษฎา บ้านบางดี บ้านปากบาง ตำบลเขากอบ อำเภอห้วยยอด ไปบรรจบกับแม่น้ำตรัง ที่บริเวณวัดประสิทธิชัย ตำบลทับเที่ยง อำเภอเมือง จังหวัดตรัง (2567)

สำหรับกิจกรรมเดินป่าศึกษาธรรมชาตินี้ ปัจจุบันมีการนำมาใช้บำบัดและเยี่ยวยาผู้ป่วย ทั้งเด็กวัยรุ่น ผู้สูงอายุ มีประโยชน์และมีคุณค่าอย่างที่ทราบกันดีว่า การเดินจัดเป็นการออกกำลังกายที่ช่วยพัฒนาระบบต่างๆของร่างกาย ทั้งกระดูก กล้ามเนื้อ ระบบไหลเวียนโลหิต และช่วยเสริมสร้างมวลกระดูก ทำได้ง่าย ใช้เวลาเพียง 30 นาที- 1 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 3 วัน ก็สามารถช่วยให้เรามีสุขภาพที่ดี ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้นกันโรค ช่วยให้จิตใจสดใสสดชื่น เบิกบาน  โดยเฉพาะการเดินในพื้นที่ธรรมชาติ มีอากาศบริสุทธิ์ จะช่วยให้สมองปลอดโปร่ง ช่วยผ่อนคลายและส่งเสริมความสัมพันธ์ให้ผู้ที่ได้สัมผัสประสบการณ์ดังกล่าว มีความสุข ลดความเครียด มีงานวิจัยหลายชิ้นที่แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ป่า “จะนำพาความปลอบใจมาสู่ทุกปัญหา” (แอนน์ แฟรงค์ อ้างถึงใน Jennifer Keller (2024))

คำพูดของแอนน์ แฟรงก์ เตือนเราว่าการใช้เวลาอยู่กับธรรมชาติเพื่อการฟื้นฟูและเยียวยามีมานานแล้ว มีหลักฐานเชิงประจักษ์ที่สนับสนุนและแสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างการใช้เวลาในพื้นที่สีเขียว เช่น ป่าไม้ เขตอนุรักษ์ธรรมชาติ และสวนสาธารณะ สภาพแวดล้อมทางน้ำกลางแจ้งนั้นส่งผลดีต่อสุขภาพกายและใจ การได้สัมผัสกับธรรมชาติและสภาพแวดล้อมสีเขียว ได้รับการยอมรับมากขึ้นว่าเป็นทรัพยากรที่สำคัญในการฟื้นฟูความเครียดและสุขภาพโดยทั่วไป